BRICS Pay to proponowany system płatności cyfrowych transgranicznych, który jest rozwijany przez kraje BRICS — Brazylię, Rosję, Indie, Chiny, RPA, a także nowych członków, którzy dołączyli do bloku w ostatnich latach. Inicjatywa ta jest częścią szerszych strategicznych wysiłków na rzecz zmniejszenia zależności od dolara amerykańskiego, wzmocnienia suwerenności finansowej oraz stworzenia alternatywnej globalnej infrastruktury płatniczej poza systemami kontrolowanymi przez Zachód. Chociaż BRICS Pay wciąż się rozwija i nie jest jeszcze w pełni operacyjny, już stał się jedną z najbardziej dyskutowanych inicjatyw finansowych związanych z przyszłością globalnego porządku monetarnego.
W swojej istocie, BRICS Pay ma na celu ułatwienie międzynarodowych płatności i rozliczeń między państwami członkowskimi bez polegania na tradycyjnych pośrednikach takich jak SWIFT, banki korespondencyjne czy mechanizmy rozliczeniowe oparte na dolarze. Dla wielu krajów BRICS, to nie jest po prostu techniczna aktualizacja, ale geopolityczna i ekonomiczna konieczność kształtowana przez ryzyko sankcji, zmienność walut i presję polityczną zakorzenioną w obecnej globalnej architekturze finansowej.
Koncepcja BRICS Pay wyłoniła się z wspólnej troski krajów rozwijających się: mimo że stanowią dużą część globalnej produkcji, eksportu energii, populacji i handlu, ich transakcje finansowe pozostają silnie związane z systemami kontrolowanymi przez ograniczoną grupę zachodnich państw. Ta zależność naraża kraje na wstrząsy zewnętrzne, zamrożone aktywa, opóźnienia w transakcjach i rosnące koszty. BRICS Pay stara się zająć tymi słabościami, oferując alternatywną trasę rozliczeniową, która odzwierciedla interesy i priorytety Globalnego Południa.
Ważne jest, aby BRICS Pay nie miał być pojedynczą wspólną walutą podobną do euro. Zamiast tego jest postrzegany jako mechanizm cyfrowych płatności i rozliczeń, który pozwala na dokonywanie transakcji z użyciem walut krajowych lub, w przyszłości, cyfrowych walut banków centralnych (CBDC). W praktyce oznacza to, że handel między krajami BRICS mógłby być rozliczany bezpośrednio w reais, rublach, rupiach, juanach lub randach, przy czym system zajmowałby się konwersją, rozliczaniem i uregulowaniem bez kierowania transakcji przez dolara amerykańskiego.
Na przykład, indyjskie przedsiębiorstwo importujące towary z Brazylii mogłoby płacić w rupiach, podczas gdy brazylijski eksporter otrzymuje środki w reais. BRICS Pay zarządzałby procesem wymiany za kulisami, znacznie redukując narażenie na kursy wymiany dolarów, opłaty pośredników i ryzyka polityczne. Ten model jest szczególnie atrakcyjny dla handlu na dużą skalę w zakresie energii, surowców, produktów rolnych i towarów przemysłowych — sektorów, w których kraje BRICS odgrywają dominującą rolę na globalnym rynku.
Technologia jest centralnym filarem, na którym BRICS Pay ma funkcjonować. Urzędnicy i eksperci często wspominają o wykorzystaniu technologii rozproszonego rejestru, infrastruktury opartej na blockchainie oraz zaawansowanych systemów tożsamości cyfrowej. Technologie te postrzegane są jako narzędzia do poprawy przejrzystości, szybkości i bezpieczeństwa, jednocześnie obniżając koszty transakcji. Teoretycznie, płatności mogłyby być rozliczane niemal w czasie rzeczywistym, w porównaniu do tradycyjnych transakcji transgranicznych, które mogą trwać kilka dni z powodu wielu pośredników i kontroli zgodności.
Inną kluczową cechą BRICS Pay jest interoperacyjność. Zamiast zastępować istniejące krajowe systemy płatności, platforma ma na celu ich połączenie. Chiny już prowadzą Międzynarodowy System Płatności międzybankowych (CIPS), Rosja opracowała alternatywy dla SWIFT po nałożeniu sankcji, a Indie zbudowały jeden z najbardziej zaawansowanych krajowych ekosystemów płatności cyfrowych na świecie poprzez UPI. BRICS Pay ma być zaprojektowany jako łącząca warstwa, która pozwala tym systemom komunikować się i rozliczać transakcje w ramach wspólnej struktury.
Zarządzanie jest również krytycznym aspektem tej inicjatywy. Jedną z głównych krytyk obecnego globalnego systemu finansowego jest koncentracja władzy decyzyjnej w niewielkiej liczbie instytucji i państw. Oczekuje się, że BRICS Pay będzie działać w ramach modelu zarządzania wielostronnego, z wspólnym nadzorem i podejmowaniem decyzji wśród państw uczestniczących. Ta struktura ma na celu zapewnienie neutralności, zapobieganie jednostronnej kontroli i budowanie zaufania wśród członków z różnorodnymi systemami politycznymi i gospodarczymi.
Poza handlem, potencjalne zastosowania BRICS Pay są szerokie. W średnim i długim okresie system mógłby wspierać inwestycje transgraniczne, finansowanie infrastruktury i transakcje energetyczne — szczególnie handel ropą i gazem, gdzie kraje BRICS są głównymi producentami i konsumentami. Toczy się również dyskusja na temat wykorzystania BRICS Pay do płatności turystycznych i konsumenckich, umożliwiając podróżnym dokonywanie płatności za granicą w swojej krajowej walucie za pośrednictwem cyfrowego portfela lub aplikacji połączonej z BRICS.
Taki rozwój mógłby stopniowo zmniejszyć zależność od międzynarodowych sieci kart i zagranicznych przetwórców płatności, szczególnie w regionach, gdzie dostęp do zachodnich usług finansowych jest ograniczony lub politycznie wrażliwy. Dla małych i średnich przedsiębiorstw, BRICS Pay mógłby obniżyć bariery wejścia do handlu międzynarodowego poprzez obniżenie kosztów i uproszczenie procedur rozliczeniowych.
Jednak pomimo jego strategicznej atrakcyjności, BRICS Pay stoi przed znacznymi wyzwaniami. Integracja techniczna między krajami z różnymi standardami regulacyjnymi, praktykami bankowymi i poziomami cyfryzacji jest skomplikowana. Ryzyka związane z bezpieczeństwem cybernetycznym, ochrona danych i odporność systemu muszą być rozwiązywane na najwyższym poziomie, aby zapewnić zaufanie i niezawodność. Bez silnych zabezpieczeń, powszechna adopcja przez banki i przedsiębiorstwa pozostanie ograniczona.
Zarządzanie płynnością i kursem walutowym również stanowi wyzwanie. Aby BRICS Pay mogło działać efektywnie, musi być wystarczająca płynność w uczestniczących walutach oraz jasne mechanizmy wyceny i konwersji. Zmienność niektórych walut krajowych może skomplikować rozliczenia i zniechęcić użytkowników sektora prywatnego przyzwyczajonych do względnej stabilności dolara amerykańskiego.
Istnieją również szersze realia gospodarcze do rozważenia. Dolar pozostaje głęboko zakorzeniony w globalnym handlu, finansach i rezerwach, wspierany przez niezrównaną płynność, ustalone ramy prawne i powszechne zaufanie. BRICS Pay prawdopodobnie nie zastąpi dolara w krótkim okresie. Zamiast tego powinien być postrzegany jako system uzupełniający, który stopniowo poszerza swoją rolę w określonych sektorach, regionach i relacjach handlowych.
Geopolitycznie, znaczenie BRICS Pay wykracza poza płatności. Odzwierciedla szerszy ruch w kierunku bardziej multipolarnego porządku finansowego, w którym kraje rozwijające się dążą do większej autonomii i wpływu. Obok regionalnych banków rozwoju, umów o swapie walutowym i eksperymentów z cyfrową walutą, BRICS Pay jest częścią rosnącego zestawu narzędzi mających na celu przekształcenie działania globalnych finansów.
To, czy BRICS Pay ostatecznie stanie się w pełni operacyjną i szeroko akceptowaną platformą, będzie zależało od zaangażowania politycznego, realizacji technicznej i rzeczywistego użytkowania przez instytucje finansowe i przedsiębiorstwa. Sukces będzie wymagał koordynacji, kompromisu i stałych inwestycji. Nawet jeśli adopcja będzie stopniowa, sama inicjatywa wysyła silny sygnał: kraje BRICS nie są już zadowolone z polegania wyłącznie na infrastrukturze finansowej zaprojektowanej i kontrolowanej gdzie indziej.
W tym sensie, BRICS Pay to coś więcej niż system płatności. To strategiczne oświadczenie o przyszłości globalnych finansów — jedno, które podkreśla zmieniający się bilans władzy ekonomicznej i rosnącą determinację krajów rozwijających się do kształtowania zasad międzynarodowego systemu, a nie tylko ich przestrzegania.
