Đợt sụt giảm mạnh của Bitcoin vào ngày 5/2/2026 – khi giá lao dốc hơn 13% chỉ trong một phiên – đã khiến không ít nhà đầu tư tin rằng thị trường crypto đang đối mặt với một cú sốc nội tại. Tuy nhiên, theo phân tích của Jeff Park, Giám đốc đầu tư (CIO) của Procap, nguyên nhân thực sự không đến từ hệ sinh thái crypto, mà bắt nguồn từ cơ chế vận hành của ETF Bitcoin và làn sóng giảm rủi ro trên thị trường tài chính truyền thống (TradFi).

Nói cách khác, đây là một “sự kiện ETF”, chứ không phải một “sự kiện crypto”.

ETF Bitcoin Bỗng Trở Thành Tâm Chấn Biến Động

Jeff Park chỉ ra rằng ngày 5/2 trùng với một trong những phiên biến động mạnh nhất của thị trường tài chính toàn cầu. Trong bối cảnh đó, IBIT – ETF Bitcoin giao ngay của BlackRock – ghi nhận khối lượng giao dịch vượt 10 tỷ USD, cao gấp hơn hai lần mức kỷ lục trước đó. Đồng thời, thị trường quyền chọn của IBIT cũng chứng kiến mức độ hoạt động lớn nhất kể từ khi ETF này ra mắt.

Điểm đáng chú ý là dòng quyền chọn nghiêng mạnh về put option (quyền chọn phòng thủ) thay vì call option. Điều này cho thấy các tổ chức không đặt cược vào việc giá Bitcoin tăng, mà chủ yếu bảo vệ danh mục trước rủi ro giảm giá.

Ngoài ra, biến động giá của IBIT trong phiên này có mối tương quan rất chặt với cổ phiếu công nghệ và các tài sản rủi ro khác, củng cố nhận định rằng Bitcoin đã bị cuốn vào làn sóng “risk-off” chung của Phố Wall, thay vì chịu áp lực bán riêng lẻ từ cộng đồng crypto.

Cú Sốc Từ Phố Wall Và Hiệu Ứng Bán Không Phân Biệt

Một mảnh ghép quan trọng khác đến từ dữ liệu của Goldman Sachs Prime Brokerage. Theo Jeff Park, ngày 4/2 được xếp vào nhóm những ngày tệ nhất trong lịch sử đối với các quỹ hedge fund đa chiến lược, với mức độ biến động lên tới 3,5 độ lệch chuẩn (z-score) – một sự kiện cực kỳ hiếm.

Trong những tình huống như vậy, bộ phận quản trị rủi ro của các quỹ thường buộc phải yêu cầu giảm đòn bẩy nhanh và mạnh, dẫn đến hiện tượng bán tháo trên diện rộng, bất kể tài sản đó có câu chuyện riêng tích cực hay không. Áp lực này rất có thể đã lan sang phiên giao dịch ngày 5/2 và tác động trực tiếp lên Bitcoin.

Giá Giảm Mạnh Nhưng Dòng Tiền ETF Lại… Chảy Vào

Điểm nghịch lý nhất của cú sập này nằm ở chỗ: Bitcoin giảm sâu, nhưng ETF Bitcoin không hề bị rút vốn.

Trái ngược với các chu kỳ trước, IBIT trong ngày 5/2 vẫn ghi nhận khoảng 6 triệu chứng chỉ quỹ được tạo mới, tương đương hơn 230 triệu USD AUM tăng thêm. Toàn bộ hệ thống ETF Bitcoin giao ngay thậm chí còn thu hút trên 300 triệu USD dòng tiền vào.

Theo Jeff Park, điều này cho thấy áp lực bán không đến từ nhà đầu tư rút vốn khỏi Bitcoin, mà chủ yếu xuất phát từ các chiến lược trung lập thị trường, phòng hộ và tạo lập thị trường, hoạt động trong cái gọi là “paper money complex” – thế giới của các sản phẩm phái sinh và cấu trúc tài chính.

CME Basis Trade Bị Ép Tháo Chạy

Một nguyên nhân then chốt khác là việc buộc phải tháo gỡ giao dịch chênh lệch giá (basis trade) trên CME. Jeff Park cho biết, basis spread của hợp đồng Bitcoin CME kỳ hạn ngắn đã nhảy vọt từ khoảng 3,3% lên gần 9% chỉ trong một ngày, mức biến động lớn hiếm thấy kể từ khi ETF giao ngay ra đời.

Sự mở rộng đột ngột này thường chỉ xảy ra khi các quỹ lớn bị ép giảm đòn bẩy, phải đóng vị thế futures – qua đó gây áp lực bán lên thị trường giao ngay và ETF.

Quyền Chọn Và Sản Phẩm Cấu Trúc Khuếch Đại Đà Giảm

Bên cạnh đó, các sản phẩm cấu trúc và quyền chọn có rào cản (knock-in) cũng đóng vai trò khuếch đại đà giảm. Khi giá Bitcoin xuyên thủng các mốc kỹ thuật quan trọng, các nhà tạo lập thị trường buộc phải bán tài sản cơ sở để phòng hộ rủi ro, khiến áp lực bán càng chồng chất trong thời gian ngắn, đặc biệt khi implied volatility tăng vọt lên mức cực đoan.

Phục Hồi Nhanh: Bằng Chứng Cho Thấy Không Có Khủng Hoảng Nội Tại

Chỉ một ngày sau đó, vào 6/2, Bitcoin bật tăng trở lại hơn 10%. Jeff Park cho rằng đà hồi phục này gắn liền với việc CME open interest mở rộng trở lại, khi các chiến lược trung lập thị trường quay lại sau đợt giảm đòn bẩy cưỡng bức.

Kết luận của ông khá rõ ràng: đây không phải là sự sụp đổ vì niềm tin vào crypto bị lung lay, mà là hệ quả tất yếu của việc Bitcoin ngày càng hòa nhập sâu vào hệ thống tài chính truyền thống, nơi các cú sốc rủi ro có thể lan truyền cực nhanh thông qua ETF, futures và phái sinh.

Bitcoin Đang Trở Thành Một Tài Sản TradFi Đúng Nghĩa

Sự kiện ngày 5/2 cho thấy một thực tế quan trọng: Bitcoin không còn là một thị trường “đóng”, vận hành chủ yếu bởi nhà đầu tư nhỏ lẻ. Nó đã trở thành một phần của hệ sinh thái tài chính toàn cầu, nơi hành vi của quỹ phòng hộ, dealer và market maker có thể tạo ra biến động lớn, ngay cả khi dòng tiền dài hạn vẫn ổn định.

Như Jeff Park nhấn mạnh, chất xúc tác của cú giảm không đến từ crypto, mà đến từ quá trình giảm rủi ro của TradFi. Và đó có thể sẽ là “bình thường mới” của Bitcoin trong kỷ nguyên ETF.