📌 1. Cơ sở mâu thuẫn Mỹ – Iran hiện nay
🧨 a) Lịch sử đối đầu kéo dài
Quan hệ Mỹ – Iran xấu đi từ sau Cách mạng Hồi giáo 1979 và bắt giữ con tin Mỹ ở Tehran, đánh dấu quan hệ đối đầu kéo dài hàng thập kỷ với độ tin cậy thấp.
Từ đó Mỹ coi Iran là “điểm nóng an ninh” ở Trung Đông, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân và hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
👉 Xung đột không phải chỉ về quân sự đơn thuần, mà còn là đấu tranh ảnh hưởng chiến lược, an ninh, và trừng phạt kinh tế kéo dài hơn 40 năm.
⚔️ b) Căng thẳng leo thang sau các sự kiện gần đây
Đầu 2025–2026, xung đột khu vực Trung Đông có sự tham gia mạnh mẽ của Israel và Mỹ, theo sau nỗ lực khống chế chương trình hạt nhân và các căn cứ quân sự Iran.
Iran chịu áp lực quân sự trực tiếp và gián tiếp, đồng thời chính quyền Mỹ dưới các lãnh đạo gần đây (bao gồm cả việc tăng cường trừng phạt) dùng biện pháp kinh tế mạnh hơn để gây sức ép lên Tehran.
👉 Vì vậy, hiện trạng “đối đầu” giữa hai nước là đan xen giữa xung đột quân sự, khủng hoảng ngoại giao và chiến tranh kinh tế (sanctions).
📉 2. Vì sao đồng tiền IRR giảm mạnh
💥 a) Sanctions và hạn chế truy cập ngoại tệ
Các lệnh trừng phạt của Mỹ và đồng minh (đặc biệt kể từ khi rút khỏi JCPOA và tăng cường biện pháp), đã cắt nguồn thu ngoại tệ chủ lực từ dầu mỏ, giảm lượng USD vào Iran.
Việc này làm thiếu ngoại tệ hạn chế khả năng nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu, làm thị trường đen ngoại hối bùng nổ.
👉 Thiếu ngoại tệ → người dân và doanh nghiệp đổ xô sang mua USD → đẩy giá USD tăng so với IRR.
📉 b) Lạm phát phi mã và mất niềm tin vào chính sách quản lý
Lạm phát ở Iran đã vượt 40% – 50%, làm giá cả hàng hóa thiết yếu tăng vọt, trong khi đồng IRR liên tục mất giá trên thị trường tự do.
Việc chính phủ bãi bỏ một số tỷ giá ưu đãi và đưa nhiều giao dịch sang thị trường tự do khiến nhu cầu USD tăng mạnh đột ngột, làm IRR “sụp đổ” nhanh hơn.
👉 Mất niềm tin vào chính sách tiền tệ và biện pháp can thiệp làm IRR không có “đáy” vững chắc trên thị trường.
📉 c) Kinh tế yếu kém kéo dài và khủng hoảng nội bộ
Nền kinh tế Iran chịu tổn thương dài hạn do sanctions nối tiếp nhau, thu nhập từ dầu mỏ sụt giảm, thâm hụt ngân sách tăng lên và các tập đoàn gắn với quân đội – đặc biệt là Lực lượng Vệ binh Cách mạng (IRGC) – kiểm soát nhiều lĩnh vực kinh tế, làm giảm cạnh tranh và hiệu quả.
👉 Điều này làm đầu tư nội địa suy giảm và nhiều người dân chuyển sang nắm giữ tài sản bền vững hơn là IRR.
🧠 3. Liên hệ giữa xung đột Mỹ – Iran và sự sụt giảm của IRR
Sự suy giảm mạnh của đồng IRR và căng thẳng Mỹ – Iran không xảy ra độc lập mà là một vòng xoáy nhân quả:
Căng thẳng địa chính trị (xung đột quân sự, nghi ngờ chương trình hạt nhân)
Sanctions kinh tế được Mỹ và đồng minh siết chặt
Giảm nguồn thu ngoại tệ (đặc biệt dầu mỏ), tăng nhập khẩu dưới áp lực giá cả
Khủng hoảng tiền tệ: IRR mất giá, lạm phát tăng mạnh
Bất ổn kinh tế – xã hội và phản ứng chống chính quyền
Mỹ phản ứng bằng biện pháp kinh tế – chính trị mới, làm trầm trọng thêm áp lực IRR.
👉 Như vậy, xung đột chính trị – quân sự kéo dài đã chuyển thành xung đột kinh tế kéo theo biến động tiền tệ nghiêm trọng.
🧩 4. Hậu quả rộng hơn
📌 Hệ lụy đối với người dân Iran
Mất giá đồng tiền khiến sức mua giảm mạnh, giá thực phẩm và nhu yếu phẩm tăng cao, tạo khủng hoảng sinh kế, và là nguyên nhân chính dẫn đến biểu tình lớn trên toàn quốc.
📌 Hệ lụy về chính trị
Khủng hoảng kinh tế và tiền tệ làm gia tăng mâu thuẫn nội bộ, với cả thương nhân và tầng lớp dân chúng kêu gọi thay đổi chính sách hoặc thay đổi chế độ.
👉 Kết luận: Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran không chỉ là vấn đề quân sự hay chính trị, mà đã chuyển thành cuộc chiến kinh tế và tiền tệ. Việc Mỹ siết chặt trừng phạt nhằm làm suy yếu khả năng tài chính của Iran đã góp phần quan trọng làm IRR sụp đổ, dẫn tới biểu tình, bất ổn xã hội và một cuộc khủng hoảng tiền tệ nghiêm trọng chưa từng thấy trong nhiều năm qua.