Ngân hàng trung ương Ấn Độ đề xuất kết nối tiền kỹ thuật số của các nước BRICS để đơn giản hóa thanh toán xuyên biên giới và giảm phụ thuộc vào USD trong thương mại quốc tế.
Đề xuất này được đưa ra khi căng thẳng thương mại gia tăng và nhiều nền kinh tế tìm cách đa dạng hóa hạ tầng thanh toán, tránh lệ thuộc vào các hệ thống do phương Tây dẫn dắt như SWIFT. Trọng tâm nằm ở khả năng “tương thích liên thông” giữa các CBDC, cùng cơ chế quản trị và xử lý mất cân bằng thương mại.
NỘI DUNG CHÍNH
RBI muốn BRICS đưa đề xuất kết nối CBDC vào chương trình nghị sự hội nghị thượng đỉnh năm 2026 tại Ấn Độ.
Liên thông CBDC có thể giúp thanh toán thương mại và du lịch trực tiếp giữa các nước BRICS, giảm nhu cầu dùng USD và các mạng như SWIFT.
Để vận hành, BRICS phải thống nhất tiêu chuẩn công nghệ, quy tắc quản trị và cơ chế xử lý mất cân đối tiền tệ như hoán đổi ngoại hối song phương.
Ấn Độ muốn BRICS kết nối CBDC để thanh toán xuyên biên giới thuận tiện hơn
RBI đề xuất BRICS xem xét chính thức việc kết nối CBDC của các nước thành viên tại hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2026 ở Ấn Độ nhằm giúp thanh toán xuyên biên giới, đặc biệt cho thương mại và du lịch, dễ dàng hơn.
Đề xuất được nhắc đến trong bối cảnh BRICS hiện gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi, UAE, Iran và Indonesia. Mục tiêu là tạo điều kiện để các nước có thể thanh toán trực tiếp với nhau bằng hạ tầng CBDC, thay vì phải đi vòng qua cơ chế thanh toán dựa trên USD.
Trong hệ thống hiện tại, phần lớn giao dịch quốc tế thường được quyết toán bằng USD và có thể cần thông qua các mạng do phương Tây dẫn dắt như SWIFT. Nếu CBDC được liên thông, các nước BRICS có thể định tuyến thanh toán theo phương thức song phương hoặc đa phương, rút ngắn thời gian và giảm phụ thuộc vào trung gian.
Động thái này cũng nối tiếp tinh thần thỏa thuận tại Rio de Janeiro năm 2025, tập trung vào việc làm cho các hệ thống thanh toán “tương thích liên thông”. Thông tin về đề xuất của RBI được đề cập trong bài của Reuters.
Liên thông CBDC có thể thay đổi cách BRICS quyết toán thương mại quốc tế
Liên thông CBDC có thể giúp BRICS quyết toán thương mại trực tiếp giữa các thành viên, giảm nhu cầu đổi sang USD và hạn chế phụ thuộc vào các kênh thanh toán truyền thống.
Khi các nước có thể dùng CBDC để thanh toán xuyên biên giới, quy trình thanh toán có thể chuyển từ mô hình “nhiều lớp trung gian” sang mô hình kết nối trực tiếp giữa ngân hàng trung ương, ngân hàng thương mại được phép tham gia hoặc nền tảng thanh toán được cấp quyền.
Tuy nhiên, để mô hình vận hành, các nước cần thống nhất “công nghệ tương thích liên thông” và bộ quy tắc quản trị chung. Các yếu tố thường gây nghẽn gồm tiêu chuẩn nhắn tin thanh toán, cơ chế đối soát, quản lý định danh, tuân thủ AML/CFT, giới hạn giao dịch và quy tắc xử lý tranh chấp.
Hiện chưa có thành viên BRICS nào ra mắt CBDC công khai toàn diện, nhưng nhiều nước đang triển khai thí điểm nâng cao. Ấn Độ có chương trình “e-rupee” và đã đạt 7 triệu người dùng bán lẻ; Trung Quốc cũng thúc đẩy việc sử dụng quốc tế của nhân dân tệ số.
Cơ chế hoán đổi ngoại hối có thể được dùng để xử lý mất cân bằng thương mại
RBI đang xem xét hoán đổi ngoại hối song phương giữa các ngân hàng trung ương để định kỳ quyết toán công nợ, nhằm giảm rủi ro mất cân bằng khi một nước tích lũy quá nhiều đồng tiền của nước khác mà khó sử dụng.
Bài toán này từng xuất hiện khi Nga có thặng dư lớn bằng đồng rupee Ấn Độ nhưng không dễ chi tiêu hoặc tái phân bổ. Theo hướng RBI nêu, các thỏa thuận “bilateral foreign exchange swap arrangements” có thể cho phép hai ngân hàng trung ương trao đổi tiền tệ theo tỷ giá cố định để tất toán theo chu kỳ như hàng tuần hoặc hàng tháng.
Với cấu trúc này, thanh toán bằng nội tệ hoặc CBDC giữa các đối tác thương mại vẫn diễn ra, nhưng phần mất cân đối ròng sẽ được “dọn sổ” định kỳ. Điều đó có thể giúp giảm tình trạng ứ đọng ngoại tệ không chuyển đổi hiệu quả và làm rõ cơ chế thanh khoản giữa các nước.
BRICS tăng động lực giảm phụ thuộc USD trong bối cảnh căng thẳng thương mại
BRICS có động lực giảm phụ thuộc USD do căng thẳng thương mại và rủi ro chính sách, khi Mỹ đe dọa áp thuế mạnh lên các nước thúc đẩy giảm vai trò của USD.
Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây gọi BRICS là “chống Mỹ” và nhiều lần cảnh báo áp thuế 100% với các quốc gia tìm cách rời xa USD. Những phát ngôn này làm gia tăng ma sát thương mại giữa Mỹ và một số thành viên BRICS, trong đó có Ấn Độ.
RBI cho biết việc thúc đẩy đồng rupee không nhằm “chống USD”, mà để bảo vệ lợi ích kinh tế của Ấn Độ. Trong bối cảnh chiến tranh thương mại tạo biến động chuỗi cung ứng và thanh toán, Ấn Độ cũng tăng phối hợp thương mại với Nga và Trung Quốc để giảm tác động từ các cú sốc chính sách.
RBI coi stablecoin là rủi ro và muốn thúc đẩy e-rupee
RBI cảnh báo stablecoin có thể gây rủi ro cho ổn định tiền tệ và trung gian ngân hàng, từ đó ưu tiên thúc đẩy e-rupee như lựa chọn thanh toán do nhà nước bảo trợ.
Phó Thống đốc RBI T. Rabi Sankar nhận định stablecoin có thể ảnh hưởng đến “ổn định tiền tệ” và “trung gian ngân hàng”. Trong thực tế, nếu người dùng chuyển sang stablecoin neo USD cho thanh toán hằng ngày, nhu cầu với tiền gửi và hạ tầng thanh toán nội địa có thể bị dịch chuyển, khiến mục tiêu điều hành tiền tệ và truyền dẫn chính sách khó dự báo hơn.
Vì vậy, việc mở rộng e-rupee vừa mang ý nghĩa hiện đại hóa thanh toán, vừa là cách định hình hành vi thanh toán theo hướng giảm nhu cầu sử dụng stablecoin neo USD trong các giao dịch thường nhật.
BRICS mở rộng thành viên giúp tăng “trọng lượng” để xây dựng mạng tài chính riêng
Việc BRICS bổ sung UAE, Iran và Indonesia giúp liên minh có thêm ảnh hưởng về năng lượng và quy mô kinh tế, tạo thêm cơ sở để phát triển hạ tầng thanh toán riêng dựa trên CBDC.
Sự tham gia của các nhà sản xuất dầu lớn như UAE và Iran, cùng nền kinh tế lớn như Indonesia, làm tăng nhu cầu quyết toán thương mại đa phương trong khối. Khi các dòng thương mại năng lượng, hàng hóa và dịch vụ tăng, câu chuyện về tiêu chuẩn thanh toán chung và khả năng thanh toán trực tiếp sẽ trở nên thiết thực hơn.
Cuối năm 2025, các báo cáo cho thấy một nền tảng multi-CBDC có sự tham gia của Trung Quốc và UAE, được biết đến với tên dự án “mBridge”, là khả thi về mặt kỹ thuật. Dù tính khả thi kỹ thuật không đồng nghĩa triển khai diện rộng, đây vẫn là tín hiệu cho thấy mô hình thanh toán multi-CBDC có thể được thử nghiệm trong các hành lang thương mại cụ thể.
Những câu hỏi thường gặp
Kết nối CBDC giữa các nước BRICS có nghĩa là gì?
Đó là việc thiết kế hạ tầng và tiêu chuẩn để tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) của các nước BRICS có thể “liên thông”, cho phép thanh toán xuyên biên giới trực tiếp, giảm nhu cầu qua USD và các hệ thống trung gian.
Đề xuất của RBI gắn với sự kiện nào của BRICS?
RBI muốn hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2026 tại Ấn Độ đưa vào một đề xuất chính thức về việc kết nối CBDC giữa các nước thành viên.
Vì sao cần cơ chế hoán đổi ngoại hối song phương nếu đã có CBDC?
Ngay cả khi thanh toán bằng CBDC, cán cân thương mại có thể tạo ra thặng dư một đồng tiền mà đối tác khó sử dụng. Hoán đổi ngoại hối giúp hai ngân hàng trung ương định kỳ quyết toán chênh lệch theo tỷ giá cố định, giảm rủi ro ứ đọng.
RBI lo ngại điều gì về stablecoin?
RBI cảnh báo stablecoin có thể gây rủi ro cho ổn định tiền tệ và hoạt động trung gian ngân hàng, vì người dân có thể ưu tiên dùng stablecoin neo USD cho thanh toán, làm suy yếu hiệu quả điều hành và hệ thống tài chính nội địa.