Kế hoạch của Donald Trump nhằm bảo đảm quyền khai thác khoáng sản tại Greenland đang thu hẹp đáng kể cơ hội của Trung Quốc ở Bắc Cực, khi Mỹ và các đồng minh tiến gần tới một thỏa thuận liên quan đến Golden Dome và quyền tiếp cận khai thác đất hiếm.

Diễn biến này xuất hiện sau cuộc gặp với Tổng thư ký NATO Mark Rutte tại Davos và các phát biểu trên CNBC, trong bối cảnh Washington ngày càng coi chuỗi cung ứng đất hiếm và vị thế an ninh ở Bắc Cực là ưu tiên chiến lược dài hạn.

NỘI DUNG CHÍNH

  • Mỹ và đồng minh hướng tới thỏa thuận về Golden Dome và quyền tiếp cận khai thác khoáng sản tại Greenland, có thể hạn chế vai trò của Trung Quốc ở Bắc Cực.

  • Greenland sở hữu khoảng 1,5 triệu tấn trữ lượng đất hiếm, gồm dự án Kvanefjeld và Tanbreez, nhưng khai thác gặp rào cản pháp lý và hạ tầng.

  • Trump nhấn mạnh mục tiêu an ninh là trọng tâm, còn đất hiếm mang tính dài hạn, trong khi chi phí hậu cần và điều kiện băng giá là thách thức lớn.

Mỹ và đồng minh tiến gần thỏa thuận về Greenland, thu hẹp không gian của Trung Quốc

Mỹ đang thúc đẩy một thỏa thuận để cùng đồng minh tham gia Golden Dome và quyền tiếp cận khai thác khoáng sản ở Greenland, qua đó giảm khả năng Trung Quốc quay lại mở rộng ảnh hưởng tại khu vực Bắc Cực.

Trong cuộc phỏng vấn CNBC, Donald Trump cho biết các bên “sẽ tham gia vào Golden Dome” và “tham gia vào quyền khoáng sản”, đồng thời khẳng định Mỹ cũng sẽ có phần trong thỏa thuận.

Các điều khoản đầy đủ chưa được công bố. Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly nói thông tin sẽ được công bố khi các bên hoàn tất chi tiết. Bà cũng cho rằng nếu thỏa thuận hoàn tất, Mỹ sẽ đạt các mục tiêu chiến lược liên quan Greenland với “chi phí rất thấp, mãi mãi”.

Đất hiếm là điểm nóng địa chính trị, Greenland được Mỹ coi là mắt xích quan trọng

Washington lo ngại sự thống trị của Trung Quốc trong nguồn cung đất hiếm toàn cầu, nên xem Greenland như một lựa chọn giúp phương Tây đa dạng hóa chuỗi cung ứng trong dài hạn.

Đất hiếm được dùng trong vũ khí, tuabin gió và thiết bị điện tử. Năm ngoái, trong căng thẳng thương mại, Trung Quốc từng chặn xuất khẩu sang Mỹ, cho thấy rủi ro “vũ khí hóa” chuỗi cung ứng.

Năm 2018, Bắc Kinh tự gọi mình là “quốc gia cận Bắc Cực”, nhằm tạo cơ sở cho mức độ can dự lớn hơn vào khu vực. Trong khi đó, Trump coi việc xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm ở phương Tây là một phần quan trọng của kế hoạch công nghiệp.

Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) cho biết năm 2024 Greenland có khoảng 1,5 triệu tấn trữ lượng đất hiếm, xếp thứ 8 toàn cầu. Thông tin này củng cố lý do Greenland trở thành điểm tập trung chiến lược của Mỹ và đồng minh.

Dự án Kvanefjeld khiến dấu chân của Trung Quốc tại Greenland thu hẹp

Kvanefjeld là dự án lớn ở phía nam Greenland, nhưng bị đình trệ từ năm 2021 sau lệnh cấm khai thác uranium, khiến triển vọng phát triển và vai trò nhà đầu tư Trung Quốc suy giảm.

Dự án Kvanefjeld được nhắc đến như một trong những điểm mỏ lớn, với mô tả là “mỏ đất hiếm trên đất liền lớn thứ ba thế giới” theo Center for Strategic and International Studies.

Trung Quốc thông qua Shenghe Resources là nhà đầu tư lớn thứ hai vào chủ sở hữu dự án, Energy Transition Minerals (trụ sở tại Úc). Tuy nhiên, việc Greenland cấm khai thác uranium năm 2021 khiến phát triển bị đóng băng, và địa điểm này hiện mắc kẹt trong các tranh chấp pháp lý.

Ryan Castilloux, lãnh đạo hãng nghiên cứu đất hiếm Adamas Intelligence, nhận định nếu Mỹ “khóa” được quyền tiếp cận khoáng sản ngay bây giờ, động thái đó có thể ngăn Trung Quốc (hoặc bất kỳ bên nào) quay lại phát triển nguồn lực trong tương lai.

Dự án Tanbreez thu hút hỗ trợ tài chính của Mỹ và tránh rủi ro liên quan Trung Quốc

Tanbreez do Critical Metals vận hành được quảng bá là một trong những mỏ đất hiếm lớn, đã nhận thư bày tỏ quan tâm từ Exim Bank của Mỹ về khoản vay 120 triệu USD, qua đó làm tăng sự hiện diện tài chính của Mỹ tại dự án.

Dự án Tanbreez thuộc quản lý của Critical Metals (trụ sở New York). Công ty cho biết dự án có thể là một trong những mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới.

Trong tháng này, doanh nghiệp nhận “thư bày tỏ quan tâm” từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ (U.S. Export-Import Bank), với khả năng cung cấp khoản vay 120 triệu USD. Sau thông tin đó, cổ phiếu công ty tăng 21% và gần như tăng gấp ba trong năm nay.

Trước đó, chính quyền Biden đã cảnh báo không nên bán dự án cho bất kỳ công ty nào có liên hệ với Trung Quốc. CEO Tanbreez Greg Barnes nói với Reuters rằng công ty quyết định không đi theo hướng đó, và Critical Metals cuối cùng đã mua đứt dự án.

Trump ưu tiên an ninh Bắc Cực hơn khai thác đất hiếm trong ngắn hạn

Trump nhấn mạnh mục tiêu chính của Mỹ tại Greenland là an ninh và vị thế ở Bắc Cực, còn khai thác đất hiếm không phải động lực ngắn hạn, dù quyền tiếp cận tài nguyên vẫn có giá trị chiến lược.

Tại Davos, Trump nói với phóng viên rằng ông muốn Greenland “vì an ninh” và “không vì bất cứ điều gì khác”. Ông cũng tuyên bố Mỹ có “rất nhiều đất hiếm” đến mức “không biết làm gì”, hàm ý Greenland không phải nhu cầu khai thác trước mắt.

Castilloux đồng tình khi cho biết đường ống cung ứng của Mỹ hiện khá đầy. Bộ Quốc phòng Mỹ đã có thỏa thuận với công ty đất hiếm MP Materials, bao gồm đầu tư của chính phủ, cơ chế giá sàn và hợp đồng mua vật liệu. Tuy vậy, nhu cầu và cấu trúc chuỗi cung ứng có thể thay đổi theo thời gian.

Rào cản hạ tầng và điều kiện băng giá khiến khai thác ở Greenland khó triển khai

Khai thác tại Greenland đối mặt nhiều trở ngại thực tế như xa hạ tầng, thiếu lao động địa phương và chi phí vận chuyển cao, khiến việc phát triển mỏ khó và tốn kém dù tiềm năng tài nguyên lớn.

Castilloux nhấn mạnh Greenland cách xa phần lớn cơ sở hạ tầng quan trọng. Dân số đảo nhỏ, nên nhiều lao động sẽ phải bay đến, đồng thời chi phí vận chuyển hàng hóa cũng cao.

Trump cũng đề cập trực tiếp yếu tố băng giá khi nói để tiếp cận khoáng sản “phải đào xuống 25 feet qua lớp băng”. Ông cho rằng đây không phải việc “nhiều người sẽ làm hoặc muốn làm”, và kết luận trọng tâm vẫn là “an ninh”.

“Tôi muốn Greenland vì an ninh. Tôi không muốn nó vì bất cứ điều gì khác.”
– Donald Trump, phát biểu với phóng viên tại Davos

Những câu hỏi thường gặp

Vì sao Mỹ muốn thỏa thuận về quyền khoáng sản tại Greenland?

Mỹ lo ngại rủi ro chuỗi cung ứng đất hiếm do Trung Quốc chi phối và muốn tăng ảnh hưởng chiến lược ở Bắc Cực. Việc đảm bảo quyền tiếp cận khoáng sản ở Greenland cũng có thể hạn chế khả năng các bên khác quay lại phát triển tài nguyên trong tương lai.

Greenland có bao nhiêu trữ lượng đất hiếm theo USGS?

Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) năm 2024, Greenland có khoảng 1,5 triệu tấn trữ lượng đất hiếm, xếp thứ 8 trên thế giới.

Dự án Kvanefjeld vì sao bị đình trệ?

Việc phát triển Kvanefjeld bị đóng băng từ năm 2021 sau khi Greenland cấm khai thác uranium. Dự án hiện vướng các tranh chấp pháp lý, làm chậm khả năng triển khai khai thác và tạo bất định cho các nhà đầu tư liên quan.

Tanbreez liên quan gì đến tài chính của Mỹ?

Critical Metals cho biết dự án Tanbreez đã nhận thư bày tỏ quan tâm từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ (U.S. Export-Import Bank), có thể cung cấp khoản vay 120 triệu USD để hỗ trợ phát triển.

Trump nhấn mạnh điều gì khi nói về Greenland?

Trump nhấn mạnh an ninh là lý do cốt lõi. Ông cho rằng Mỹ không cần khai thác đất hiếm ở Greenland trong ngắn hạn, và mô tả điều kiện tự nhiên như băng dày khiến khai thác không dễ thực hiện.