Vitalik Buterin kêu gọi cộng đồng cypherpunk và nhà phát triển Ethereum kiên quyết bảo vệ quyền tự chủ của người dùng trước xu hướng gia tăng kiểm soát từ chính phủ và doanh nghiệp, nhưng không cần đối đầu cực đoan với các tổ chức.
Ông cho rằng các thể chế có thể ủng hộ hệ thống mở ở một mặt, nhưng lại thúc đẩy cơ chế giám sát và kiểm soát ở mặt khác. Vì vậy, thiết kế hạ tầng crypto cần ưu tiên quyền riêng tư, tự lưu ký và khả năng chống kiểm duyệt để giữ cân bằng quyền lực.
NỘI DUNG CHÍNH
Buterin cảnh báo chính phủ và doanh nghiệp thường “đi hai hàng”, vừa ủng hộ hệ thống mở vừa tìm cách tăng kiểm soát.
Ethereum được định vị là “máy tính thế giới” chống kiểm duyệt, nơi quyền tự chủ người dùng là lợi ích cốt lõi.
Stablecoin sẽ là chiến trường trung tâm giữa tuân thủ (KYC/giám sát) và công cụ bảo vệ quyền riêng tư (đặc biệt là zero-knowledge proofs).
Các thể chế vừa ủng hộ hệ thống mở vừa theo đuổi kiểm soát
Buterin nhận định chính phủ và tập đoàn không cố định là “đồng minh” hay “kẻ thù” của quyền riêng tư: họ có thể hỗ trợ phần mở, nhưng vẫn thúc đẩy kiểm soát để giảm rủi ro và tăng quyền lực.
Mối quan hệ giữa cypherpunk với các tổ chức vì vậy “không hề đơn giản”. Theo Buterin, nhiều thể chế sẽ khuyến khích chuẩn mở, phần mềm mã nguồn mở, hoặc hạ tầng minh bạch ở một lĩnh vực, nhưng ở lĩnh vực khác lại muốn có cửa hậu, giám sát, hoặc ràng buộc pháp lý mạnh hơn.
Ông nêu ví dụ EU phát tín hiệu ủng hộ mạnh mẽ phần mềm mã nguồn mở, đồng thời một số quan chức lại thúc đẩy “Chat Control”, hướng tới yêu cầu ứng dụng nhắn tin mã hóa phải có cơ chế mở khóa (backdoor). Ở Mỹ, Buterin nhắc đến Patriot Act và cho rằng đạo luật này vẫn còn hiệu lực, trong khi cả hai đảng lớn đều không mặn mà với việc bãi bỏ.
Cypherpunk không cần “thù địch”, nhưng phải bảo vệ lợi ích cốt lõi
Buterin cho rằng cypherpunk không nhất thiết đối đầu với các tổ chức, nhưng cần giữ lập trường rõ ràng: bảo vệ lợi ích cốt lõi về tự do, quyền riêng tư và quyền tự chủ người dùng.
Ông mô tả các thể chế thường có tư duy “kiểm soát mọi thứ có thể và chống lại việc bị người khác kiểm soát”. Trong bối cảnh đó, cộng đồng cypherpunk nên tập trung xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật giúp người dùng có lựa chọn độc lập, thay vì kỳ vọng các tổ chức luôn hành xử nhất quán theo hướng ủng hộ quyền riêng tư.
Liên kết chia sẻ quan điểm của Buterin được đăng công khai tại bài viết trên Farcaster. Đây là kênh ông dùng để thảo luận trực tiếp về các đánh đổi giữa mở, an toàn dữ liệu, tuân thủ và khả năng chống kiểm duyệt trong crypto.
Lợi ích cốt lõi của người dùng Ethereum là tự do, tự lưu ký và chủ quyền danh tính
Với Buterin, ưu tiên số một của Ethereum là xây dựng hệ thống xã hội, tài chính và danh tính giúp người dùng giữ tự do và “tự chủ” (self-sovereignty) trên hạ tầng chống kiểm duyệt.
Ông gọi Ethereum là “máy tính thế giới” chống kiểm duyệt, nơi không ai phải xin phép để mọi hoạt động được chạy trên đó. Từ góc nhìn thiết kế hệ sinh thái, điều quan trọng là xây các hệ thống đủ mạnh trên Ethereum để cạnh tranh với sàn tập trung (CEXs), đồng thời tạo khác biệt ngay trong các hệ sinh thái blockchain.
Theo Buterin, xu hướng sắp tới có thể chứng kiến việc các tổ chức ủng hộ tự lưu ký (self-custody) và staking, qua đó củng cố tính phi tập trung của Ethereum. Song song, KYC và công nghệ quyền riêng tư cũng sẽ cùng phát triển, đặc biệt khi tranh luận xoay quanh zero-knowledge proofs ngày càng nóng.
Ông cũng nhấn mạnh các tổ chức đang ưu tiên “an ninh dữ liệu” và “chủ quyền dữ liệu” để tối đa hóa khả năng kiểm soát và giảm phụ thuộc vào bên thứ ba. Điều này có thể tạo ra nhu cầu tích hợp crypto theo hướng doanh nghiệp, đồng thời tăng áp lực với các công cụ bảo vệ quyền riêng tư.
“Ở kịch bản tốt nhất, chúng ta có thể phối hợp với thế giới ‘không-cypherpunk’ để hỗ trợ việc khởi tạo và mở rộng thế giới cypherpunk… Những dạng cộng hưởng như vậy nên được khám phá trên mọi lĩnh vực.”
– Vitalik Buterin, Đồng sáng lập Ethereum (Farcaster)
Stablecoin sẽ là trung tâm của cuộc chiến kiểm soát trong crypto
Buterin dự báo stablecoin sẽ là một trong những chiến trường lớn nhất giữa phe ủng hộ quyền riêng tư trong crypto và các thể chế muốn tăng tuân thủ, giám sát và kiểm soát rủi ro.
Ông cho rằng chính phủ và doanh nghiệp muốn các đồng tiền số “đáng tin để sử dụng”, nhưng đồng thời muốn kiểm soát mạnh với rủi ro, tuân thủ và luật lệ. Trên thực tế, chính yêu cầu vận hành quy mô lớn và kết nối hệ thống tài chính truyền thống khiến stablecoin trở thành điểm nóng của KYC, theo dõi giao dịch và chính sách đóng băng/thu hồi.
Buterin nhận định nhà phát hành stablecoin tại EU có xu hướng ưu tiên blockchain không bị chi phối bởi quản trị từ Mỹ, trong khi nhà phát hành đặt tại Mỹ có thể muốn điều ngược lại. Cán cân chính trị vì thế có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc các tổ chức chọn triển khai stablecoin trên chain nào.
Ông kỳ vọng các chính phủ sẽ thúc đẩy mạnh hơn KYC và giám sát việc dùng stablecoin. Ở chiều ngược lại, Buterin dự báo công cụ bảo vệ quyền riêng tư cho stablecoin sẽ tiếp tục cải thiện; stablecoin không KYC “khó biến mất”, và các cơ chế như zero-knowledge proofs có thể giúp chứng minh tuân thủ mà không phải lộ toàn bộ dữ liệu.
Tuy nhiên, Buterin cảnh báo các công cụ này cũng sẽ tạo ra bất đồng sâu sắc trong nội bộ không gian crypto: giữa mục tiêu bảo vệ quyền riêng tư và nhu cầu hợp thức hóa, mở rộng qua kênh tổ chức. Ông nhấn mạnh, bên cạnh việc các tổ chức muốn giữ toàn quyền kiểm soát ví và hạ tầng stablecoin của họ, trách nhiệm của cypherpunk và nhà phát triển Ethereum là đảm bảo người dùng phổ thông vẫn có cách tự chủ, an toàn để nắm giữ và sử dụng stablecoin.
Thanh khoản và chênh lệch giá stablecoin phi tập trung có thể cải thiện nhờ arbitrage
Buterin cho rằng chênh lệch (spread) của stablecoin phi tập trung có thể giảm nếu việc arbitrage trở nên dễ triển khai, ví dụ giữ vị thế dương ở stablecoin tập trung và vị thế âm ở stablecoin phi tập trung.
Logic của lập luận này là khi nhà giao dịch có thể thực hiện chiến lược cân bằng giữa hai loại stablecoin với chi phí thấp và công cụ thuận tiện, họ sẽ giúp kéo giá về gần neo hơn, qua đó làm thị trường hiệu quả hơn. Ông cũng cho rằng các định chế tài chính truyền thống nên thử cải thiện thanh khoản stablecoin của chính họ để dùng như một công cụ phòng hộ cho các rủi ro hiện hữu.
Những câu hỏi thường gặp
Vitalik Buterin muốn cộng đồng cypherpunk làm gì trước áp lực kiểm soát?
Ông kêu gọi cộng đồng kiên định bảo vệ quyền tự chủ của người dùng và các nguyên tắc cốt lõi như quyền riêng tư, tự lưu ký và khả năng chống kiểm duyệt, đồng thời vẫn có thể hợp tác với các tổ chức khi phù hợp.
Vì sao Buterin nói các thể chế “đi hai hàng” trong tranh luận về cypherpunk?
Vì chính phủ và doanh nghiệp có thể ủng hộ hệ thống mở ở một mảng (như mã nguồn mở) nhưng lại thúc đẩy cơ chế kiểm soát ở mảng khác (như yêu cầu cửa hậu cho nhắn tin mã hóa) nhằm tối đa hóa quyền lực và giảm phụ thuộc.
Vai trò của Ethereum trong quan điểm của Buterin là gì?
Ethereum được ông mô tả như một “máy tính thế giới” chống kiểm duyệt, nơi không cần xin phép để chạy ứng dụng. Trọng tâm là xây hệ thống xã hội, tài chính và danh tính giúp người dùng giữ tự do và chủ quyền.
Tại sao stablecoin được xem là “chiến trường” giữa quyền riêng tư và tuân thủ?
Stablecoin gắn chặt với nhu cầu thanh toán và quản trị rủi ro ở quy mô tổ chức, nên kéo theo KYC, giám sát và yêu cầu tuân thủ. Đồng thời, crypto cũng phát triển công cụ bảo vệ quyền riêng tư, tạo ra xung đột lợi ích.
Zero-knowledge proofs có thể giúp stablecoin tuân thủ mà vẫn riêng tư như thế nào?
Buterin nêu ý tưởng dùng zero-knowledge proofs để chứng minh nguồn tiền hoặc trạng thái tuân thủ mà không phải tiết lộ toàn bộ dữ liệu giao dịch. Cách tiếp cận này có thể tăng riêng tư nhưng cũng gây tranh cãi trong cộng đồng.
